Europa w 1918 roku…

an Domnach, an 11ú lá de mhí na Samhna 2018

Większość Polaków chciała Rzeczypospolitej w granicach przedrozbiorowych. O tym jednak nie chcieli słyszeć litewscy i ukraińscy patrioci. Białoruskim elitom też marzyło się własne państwo.

Wszyscy powoływali się na plan pokojowy prezydenta USA, Thomasa Woodrowa Wilsona. ogłoszony na początku stycznia. Jego punkt trzynasty przewidywał utworzenie suwerennej Polski z dostępem do morza.

Na prawo do samostanowienia powoływały się również narody pozbawione tradycji państwowych. O istnieniu niektórych z nich prezydent Wilson pewnie w ogóle wcześniej nie słyszał.

Niemiecka Mitteleuropa

Na początku 1918 roku, niemal cała Europa Wschodnia okupowana była przez Niemców. Rosja po przewrocie bolszewickim leżała na łopatkach. Berlin pragnął na gruzach byłego imperium zbudować własną strefę wpływów. Litwa, Łotwa, Estonia i Finlandia miały dostać germańskich władców, podobnie jak Ukraina, dla której przeznaczono rolę zaplecza rolniczego.

Bolszewicy, zajęci utrwalaniem swojej władzy w Rosji, zgodzili się odstąpić 90% złóż węgla i ropy naftowej. W maju niepodległość ogłosiła Gruzja, która wkrótce znalazła się pod niemiecką okupacją.

My Polacy byliśmy w najgorszej sytuacji; tylko najwięksi optymiści wierzyli w naszą niepodległość.

Niemcy nie miały najmniejszego zamiaru zwracać nam ziem zagarniętych podczas rozbiorów przez Prusy. Mało tego, marzyły im się kolejne aneksje. Na opracowanej przez cesarza mapie przyszłej Mitteleuropy, państwo polskie przypominało ogryzek.

W lutym, w zamian dostawy zboża i surowców, państwa centralne przekazały władzom marionetkowej Ukrainy Chełmszczyznę i część Podlasia. Robiono im też nadzieję na Galicję Wschodnią, ze Lwowem i Przemyślem.

Te ustalenia nigdy nie weszły w życie, ale Polacy zrozumieli, że jedyną szansą na suwerenność i w miarę sprawiedliwe granice jest dla nich zwycięstwo ententy.

Ofensywa

Tymczasem, pokój zawarty w marcu z bolszewikami pozwolił Niemcom przerzucić na front zachodni 45 dywizji. Z olbrzymich dział ostrzeliwali Paryż z odległości 120 kilometrów. W czerwcu od francuskiej stolicy dzieliło ich już tylko 60 km.

Nie zdołali jednak zmiażdżyć Francuzów i Brytyjczyków, zanim do Europy dotarły amerykańskie posiłki. Ofensywa kosztowała życie setek tysięcy żołnierzy, których niemieckie dowództwo nie miało już kim zastąpić. Rzeź trwała także na Bałkanach, pod Alpami i na Kaukazie. Arabom, którzy pomogli pokonać Turków, obiecano własne państwa. Jak się potem okazało, pochopnie.

Działający w Paryżu Komitet Narodowy Polski chciał stworzyć armię, która walczyłaby po stronie Francji. Jej naczelnym wodzem mianowano generała Józefa Hallera. Zanim jednak Błękitna Armia (nazwana tak od koloru mundurów) weszła do akcji, wojna dobiegła końca.

Sukcesy militarne Niemcy okupili milionami zabitych lub trwale okaleczonych żołnierzy, załamaniem finansów państwa i doprowadzeniem do nędzy milionów cywilów. Odwiedziwszy Berlin, Ignacy Daszyński wspominał o „twarzach szarych z głodu”. 

W październiku już nie czekali, aż wróg wkroczy na ich terytorium. Zgodzili się na plan Wilsona i poprosili o rozejm. W Berlinie wybuchła rewolucja.

Kres wojny

Cesarz Wilhelm II, bojąc się podzielić los swego kuzyna: cara Mikołaja II zamordowanego w lipcu przez bolszewików, uciekł za granicę.

Niemcy pociągnęły za sobą w przepaść wielowiekową monarchię Habsburgów. Rozpadło się też imperium tureckie.

Rumuni, którzy wojnę z państwami centralnymi przegrali w kiepskim stylu, teraz znaleźli się w gronie zwycięzców – ich państwo stało się jednym z największych w Europie. A żołnierze Hallera przydali się bardzo, po powrocie do kraju, w walce o polskie granice.

11 listopada, w dniu podpisania rozejmu kończącego wojnę, Niemcy wypuszczają Marszałka Józefa Piłsudskiego z twierdzy megdeburskiej, po ponad roku internowania. Piłsudski powraca do swoich w nimbie bohatera i natychmiast obejmuje dowództwo nad zalążkiem polskiej armii…

Ciekawostki…

Zanim w zrujnowanej Europie zapanował w końcu pokój, na świat spadła kolejna klęska – epidemia grypy hiszpanki. Na Stary Kontynent dostała się wraz z armią amerykańską. Pierwsza wszczęła alarm Hiszpania, dlatego chorobę nazwano hiszpanką.

Żołnierze i cywile umierali tysiącami. Choroba zabiła znacznie więcej ludzi, niż zginęło ich w czasie trwających ponad cztery lata zmagań wojennych.

W 1918 roku urodzili się politycy Nelson Mandela i Nicolae Ceausescu, aktorka Rita Hayworh, reżyser Igmar Bergman, pisarz Adam Bahdaj oraz biskup Ignacy Tokarczuk

W lutym tego samego roku zmarł król austriackiej secesji: Gustaw Klimt. W październiku grypa zabiła jego przyjaciela, ekspresjonistę Egona Schiele. W listopadzie zaś, kilka dni przed końcem wojny, poległ brytyjski poeta w mundurze: Wilfred Owen.

Reklamy